Επενδύσεις σε ελληνικές οικογενειακές επιχειρήσεις και η προστασία της μειοψηφίας

Οι επενδύσεις σε ελληνικές οικογενειακές εταιρείες συχνά αφορούν την απόκτηση μειοψηφικής ή πλειοψηφικής συμμετοχής σε επιχείρηση της οποίας η ιδιοκτησία, η διοίκηση και οι εμπορικές σχέσεις παρέμεναν ιστορικά συγκεντρωμένες σε λίγα πρόσωπα. Η νομική δομή τέτοιων επενδύσεων απαιτεί ιδιαίτερη προσοχή στην εταιρική διακυβέρνηση, τη διαδοχή, τις σχέσεις των μετόχων και τον συνεχιζόμενο ρόλο της υφιστάμενης διοίκησης.

Τα δικαιώματα του νέου επενδυτή καθορίζονται καταρχάς από τη νομική μορφή της εταιρείας και την εταιρική νομοθεσία. Στην ανώνυμη εταιρεία, ο ν. 4548/2018 ρυθμίζει τη συμμετοχή των μετόχων, τα όργανα και τα καθήκοντα των μελών του διοικητικού συμβουλίου, ενώ οι επενδύσεις σε ιδιωτικές κεφαλαιουχικές εταιρείες του ν. 4072/2012 υπάγονται σε διαφορετικό οργανωτικό πλαίσιο. Το καταστατικό και τυχόν υφιστάμενες συμφωνίες μετόχων πρέπει να εξετάζονται για να διαπιστωθούν τα δικαιώματα που συνοδεύουν τη συμμετοχή.

Όταν ο επενδυτής δεν αποκτά πλήρη έλεγχο, τα μέρη χρειάζεται συνήθως να ρυθμίσουν την κατανομή των εξουσιών διοίκησης με τροποποιήσεις του καταστατικού και κατάλληλες συμβάσεις. Θέματα προς συμφωνία μπορεί να είναι τα δικαιώματα διορισμού μελών ΔΣ, οι αποφάσεις που απαιτούν αυξημένη πλειοψηφία ή συναίνεση, οι εισφορές κεφαλαίου, η περαιτέρω χρηματοδότηση, οι διανομές, οι συναλλαγές με συνδεδεμένα μέρη και οι περιορισμοί στη διάθεση των συμμετοχών. Οι ρυθμίσεις αυτές πρέπει να είναι συμβατές με το αναγκαστικό εταιρικό δίκαιο και τις αρμοδιότητες των εταιρικών οργάνων.

Η διαδοχή στη διοίκηση μπορεί να είναι ξεχωριστό νομικό και εμπορικό ζήτημα. Όταν σημαντικές σχέσεις με πελάτες, τεχνογνωσία ή αποφασιστικές αρμοδιότητες συνδέονται με τον ιδρυτή, τα έγγραφα της επένδυσης μπορεί να χρειάζεται να προβλέπουν μεταβατικές ρυθμίσεις διοίκησης, συμβάσεις εργασίας ή παροχής υπηρεσιών και υποχρεώσεις εμπιστευτικότητας, μη προσέλκυσης και μη ανταγωνισμού, με την επιφύλαξη των ορίων εκτελεστότητάς τους.

Οι συμφωνίες μετόχων μπορεί επίσης να ρυθμίζουν τις μελλοντικές μεταβιβάσεις με δικαιώματα προτίμησης, δικαιώματα συνεκποίησης (tag-along), υποχρεώσεις συνεκποίησης (drag-along) και συμφωνημένες διαδικασίες εξόδου. Οι ρήτρες για καταστάσεις αδιεξόδου χρειάζονται ιδιαίτερη προσοχή όταν η εξουσία λήψης αποφάσεων κατανέμεται μεταξύ μετόχων με αντικρουόμενες συμβατικές προστασίες. Η αποτελεσματικότητα αυτών των μηχανισμών εξαρτάται από τη διατύπωσή τους, τη συμβατότητά τους με το καταστατικό και τα διαθέσιμα μέσα σε περίπτωση παράβασης.

Για τους διεθνείς επενδυτές private equity, η εταιρική διακυβέρνηση πρέπει να εξετάζεται μαζί με τη σύμβαση εξαγοράς και τη στρατηγική εξόδου. Μια συναλλαγή που αφήνει ανοιχτά ουσιώδη ζητήματα διακυβέρνησης μπορεί να δημιουργεί συνεχιζόμενο νομικό κίνδυνο, ακόμη κι αν η αρχική εξαγορά ολοκληρώθηκε έγκυρα.

Ο βασικός νομικός στόχος είναι μια εκτελεστή κατανομή δικαιωμάτων και υποχρεώσεων που επιτρέπει στην επιχείρηση να συνεχίσει να λειτουργεί, παρέχοντας ταυτόχρονα στον επενδυτή τον έλεγχο, τη διαφάνεια και την προστασία που προβλέπει η επένδυση.

Το άρθρο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν αποτελεί νομική συμβουλή. Για συμβουλή σε συγκεκριμένη υπόθεση, επικοινωνήστε μαζί μας.